|
Psiko-Teknik
Değerlendirme Nedir?
PSİKOTEKNİK
DEĞERLENDİRME NEDİR?
Çalışma psikolojisinin bir
dalı olan psikoteknik
değerlendirme, bireyin
belirli bir işteki
yeterliliğinin ortaya
konması amacıyla, gerekli
bedensel ve zihinsel
özelliklerinin testler
aracılığıyla ölçülmesidir.
Başka bir deyişle
psikoteknik değerlendirme,
bireyin belirli bir işe
uygun olup olmadığını
anlamaya yönelik olarak
tasarlanmış bir
inceleme-değerlendirme
yöntemidir.
SÜRÜCÜLERDE
PSİKOTEKNİK DEĞERLENDİRME:
Sürücülerin güvenli araç
kullanmalarını sağlayan
zihinsel özelliklerinin
(algı, dikkat, hafıza,
muhakeme vb.); psikomotor
yetenek ve becerilerinin
(tepki hızı, göz, el, ayak
koordinasyonu vb.);
tutum-davranış, alışkanlık
ve kişilik özelliklerinin
(risk alma, saldırganlık,
sorumluluk, öz kontrol vb.)
ölçülmesi ve sürücülük
açısından
uygunluğu-yeterliliği
hakkında bir sonuca
varılmasıdır.
ÜLKEMİZDEKİ
UYGULAMA:
Ülkemizde Psikoteknik
Değerlendirmenin esasları ve
uygulama biçimi Karayolları
Trafik Yönetmeliği'nin 79.
Maddesi ve aynı yönetmelikte
yer alan 4 Sayılı Cetvelle
belirlenmiştir. Söz konusu
cetvelde de belirtildiği
üzere, Psikoteknik
Değerlendirme:
". . . sürücülerin sahip
oldukları güvenli araç
kullanmalarını sağlayan
zihinsel ve psikomotor
yetenek düzeylerinin; bu
yetenek alanlarında
tanımlanan bilgisayar
destekli testler
aracılığıyla ölçülmesi"
olarak tanımlanmıştır. Buna
göre psikoteknik
değerlendirme,
-
4 sayılı cetvelde
belirtilen usul ve
esaslara göre,
-
psikolog unvanına sahip
kişilerce,
-
Türkiye toplumu
özelliklerine göre
hazırlanmış norm
(1)
çalışmasına sahip olan
ve normları ilgili
meslek kuruluşunca
(2)
(Türk Psikologlar
Derneği) onaylanmış olan
testler kullanılarak,
-
yine bu cetvelde
tanımlanmış altyapı
özelliklerine sahip,
resmi ve özel kuruluşlar
bünyesinde oluşturulan
ve İl Sağlık Müdürlüğü
(3)
tarafından
yetkilendirilmiş
merkezlerde
(4)
yapılır.
TÜRKİYE'DE
PSİKOTEKNİK DEĞERLENDİRMEYE
ALINMA NEDENLERİ:
Ülkemizdeki uygulama
amaçları kısaca şunlardır:
Ehliyetin yasal nedenlerle
geri alınması halinde,
tespit edilen kural
ihlallerinin sürücülük için
gerekli yetenek ve
becerilerin eksikliğinden
kaynaklanıp
kaynaklanmadığına ilişkin
bir sonuca varılması
amacıyla:
Ülkemizde bu amaç
doğrultusunda Karayolları
Trafik Kanunu'nun alkolle
ilgili 48/5; hızla ilgili
51/2-a ve 51/2-b; ceza puanı
ile ilgili 118. Maddeleri
gereğince
(5)
ehliyeti geri alınan kişiler
için yasal
zorunluluk
bulunmaktadır.
EGM Trafik
Araştırma
Merkezi
Müdürlüğünce
halen Türkiye
genelinde
psikoteknik
değerlendirme
yapan
merkezlerin
tümünden
derlenen
verilere göre
ilgili yasanın
yürürlüğe
girmesinden bu
yana
değerlendirmeye
alınan sürücü
sayısı ve
değerlendirmeye
alınma
nedenleri.
Bu tabloda
yer alan
değerler Türkiye
genelinde sürücü
değerlendirmesi
yapan toplam 22
merkezden
derlenen
verilere
dayanılarak
hazırlanmıştır.
Merkezlerin
çalışma süreleri
en az 43 en
fazla 522 iş
günü arasında
değişmektedir.
Veriler,
yaklaşık olarak
2002 yılı
Ağustos ayının
ilk haftasına
kadar
merkezlerin
kuruluşundan bu
yana yaptıkları
değerlendirme
işlemlerinin
sonuçlarını
kapsamaktadır. |
|
BAŞVURU
NEDENLERİ |
TOPLAM
BASVURUSAYISI ve
GENEL TOPLAMA
ORANI |
|
hız nedeniyle
başvuru |
11845 (% 98.274) |
|
ceza puanı
nedeniyle
başvuru |
110(% 0.912) |
|
alkol nedeniyle
başvuru |
75 (% 0.622) |
|
birleşik suçlar
nedeniyle
başvuru* |
18 (% 0.149) |
|
başvuru nedeni
kaydedilmemiş |
5 (% 0.041) |
* aynı anda
alkolden
yakalanma ve
ceza puanını
doldurmuş olma
vb. durumlar.
** bu satırdaki
toplam değer,
bazı eksik
kayıtlardan
dolayı
oranlamalara
dahil edilmeyen
toplam 637
sürücüye ait
sayısal verileri
kapsamamaktadır. |
-
Sürücü olması uygun
olmayan kişilerin
belirlenmesi amacıyla:
Ülkemizde bu amaç
doğrultusunda,
Karayolları Trafik
Yönetmeliği'nin, Sürücü
Belgesi Alacakların
Sağlık Muayenelerine Ait
Esasları düzenleyen 77.
Maddesi gereğince,
gerekli görülen hallerde
sürücü adayları,
psikoteknik
değerlendirmeye tabi
tutulabilmektedir.
-
Yüksek sürücülük
performansı gerektiren
alanlar için sürücü
seçimi amacıyla (ağır
vasıta sürücülüğü, uzun
yol sürücülüğü, yolcu
taşımacılığı gibi):
Ülkemizde yasal bir
zorunluluk olmadığı
halde, bazı kamu
kurumları ve özel
şirketler psikoteknik
değerlendirme
sonuçlarını dikkate
alarak sürücü seçme
uygulaması
yapmaktadırlar.
AÇIKLAMALAR:
(1) Norm
çalışması: Norm
çalışmasında, söz konusu
testin ülkemizde değişik
yaş, cinsiyet, ehliyet tipi,
eğitim, meslek gibi değişik
gruplardan oluşan yeterli
sayıda sürücü üzerinde
çalışılmasıyla elde edilecek
ortalama değerler
belirlenir. Böylelikle
testlerde alınan sonuçların
yorumlanmasında
karşılaştırma yapılacak
kriterlerin Türkiye toplumu
özelliklerine uygunluğunun
sağlanması amaçlanır. Norm
çalışması söz konusu
Psikoteknik Değerlendirme
Sistemini geliştiren kuruluş
tarafından gerçekleştirilir.
(2) Sağlık
Bakanlığınca ülkemizde bu
kuruluş Türk Psikologlar
Derneği olarak
belirlenmiştir. Türk
Psikologlar Derneği bu norm
çalışmasının bilimsel
standartlara uygun olarak
yapılıp yapılmadığını,
oluşturacağı Bilimsel Kurul
(Test Kalibrasyon Komisyonu)
aracılığıyla inceler ve
uygun bulunan test
sistemlerine onay verir.
(3) İl
Sağlık Müdürlükleri, kurulan
merkezleri 4 sayılı cetvele
uygunluğu açısından
inceleyerek, gerekli
özelliklere sahip olan ve
Türkiye toplumu için uygun
normlara sahip testleri
kullanan merkezleri
yetkilendirir ve aynı
cetvelde belirtilen usul ve
esaslara göre denetler.
(4) Temmuz
2002 tarihi itibariyle
Türkiye genelinde normları
onaylanmış olan sisteme
sahip ve ilgili İl Sağlık
Müdürlüklerinden yetki
belgesi almış olan toplam
toplam 22 merkez
bulunmaktadır. Bu
merkezlerin illere göre
dağılımı şu şekildedir:
ADANA 2, AFYON 1, ANKARA 5,
ANTALYA 1, BURSA 1, ELAZIĞ
1, ESKİŞEHİR 1, İSTANBUL 3,
İZMİR 3, KONYA 1, MERSİN 1,
SAMSUN 2
(5) 2918
sayılı Karayolları Trafik
Kanunu'nun, alkolle ilgili
48/5 (taksi, dolmuş,
minibüs, otobüs, kamyon ve
çekici gibi ticari amaçla
yük ve yolcu taşımacılığı
yapan sürücüler ile resmi
araç sürücülerinin alkollü,
diğer araç sürücülerinin ise
kanlarındaki alkol
miktarının 0. 50 promilin
üstünde olarak araç
kullanmaları); Hızla ilgili
51/2-a (hız sınırlarını
yüzde ondan yüzde elliye
kadar aşmak) ve 51/2-b (hız
sınırlarını yüzde elliden
fazla aşmak); Ceza puanı ile
ilgili 118. (trafik suçunun
işlendiği tarihten geriye
doğru bir yıl içinde işlenen
trafik suçlarına ait ceza
puanları toplamı
Yönetmelikte belirtilen
sayıyı aşmak) maddeleri
gereği Psikoteknik
Değerlendirme uygulanması
zorunlu hale getirilmiştir.
|
